Uzman Mütalaası

Dijital delilin hukuki süreçte kullanılabilir biçimde incelenmesi ve raporlanması

Bir uyuşmazlıkta dijital kayıtlar tartışma konusu olduğunda — silinen dosyalar, değiştirilmiş kayıtlar, kopyalanan müşteri listeleri, bir e-postanın gerçekten gönderilip gönderilmediği — bu soruların cevabı teknik inceleme gerektirir.

Uzman mütalaası, taraflardan birinin kendi talebiyle aldığı bilimsel görüştür; HMK 293. madde uyarınca dosyaya delil olarak sunulur. Taraf ve vekilleri için uzman mütalaası hazırlıyoruz: dijital materyali inceliyor, bulguları yöntemiyle birlikte imzalı ve mühürlü raporla teslim ediyoruz.

Adli bilişim incelemesine konu dizüstü bilgisayar

Bilirkişi raporu mu, uzman mütalaası mı?

  • Bilirkişi raporu

    Mahkeme ya da savcılık atar, ücreti dosyadan karşılanır. Yasal süre üç aydır, gerekçeyle bir kez uzatılabilir. Kapsamını mahkemenin sorduğu sorular belirler.

  • Uzman mütalaası

    Tarafın kendi talebiyle alınır, kapsamını taraf belirler. HMK 293 kapsamında dosyaya delil olarak sunulur. Hazırladığımız rapor türü budur.

  • Biz ne yapıyoruz?

    Uzman mütalaası hazırlıyoruz. Teknik iddianızı belgelemek istediğinizde dijital materyali inceleyip bulguları yöntemi, hash doğrulaması ve delil zinciriyle birlikte raporluyoruz.

Bir mütalaayı güçlü kılan nedir?

Mahkemeye sunulan teknik bir rapor, varılan sonuçla değil o sonuca nasıl varıldığıyla ağırlık kazanır. Hazırladığımız mütalaalarda aşağıdaki yedi başlığın hepsi belgelenir; biri eksik kalırsa rapor denetlenemez hâle gelir.

  • İmaj üzerinde çalışmaİnceleme hiçbir zaman orijinal cihaz üzerinde yapılmaz. Yazma korumalı ortamda alınan birebir imaj, cihazın o andaki hâlini dondurur; orijinal kasaya geri konur.
  • Hash doğrulamasıKaynağın ve imajın özet değerleri rapora yazılır. İkisinin aynı olması, incelenen verinin cihazdakiyle birebir aynı olduğunu ve inceleme sırasında değişmediğini gösterir.
  • Araç ve sürüm kaydıKullanılan donanım ve yazılımlar sürümleriyle yazılır. Yöntemi yazılmamış bir inceleme başkası tarafından tekrarlanamaz; tekrarlanamayan bulgu tartışmaya açıktır.
  • Teslim zinciriMateryalin kimden, ne zaman, hangi ambalajla teslim alındığı, kimlerin eriştiği ve nerede saklandığı tutanakla kayıt altındadır.
  • Kapsamda kalmakYalnızca sorulan soru cevaplanır. Kapsam dışı bırakılan konular da rapora yazılır; teknik bulgu ile hukuki nitelendirme birbirine karıştırılmaz.
  • Bulgunun gösterilmesiHer bulgu ekran görüntüsü, dosya yolu ve zaman damgasıyla verilir. Yalnızca metinle anlatılan bulgu denetlenemez.
  • İncelenen kaynakların tamamıYedekler, log kayıtları, gölge kopyalar, bulut senkronizasyonu ve varsa ikinci diskler de taranır; hangi kaynakların incelendiği tek tek listelenir.

Bulgu çıkmadığında bunu da açıkça yazıyoruz. Veriyle desteklenmeyen bir sonuç, dosyanızda işinize yaramaz.

Hangi dosyalarda çalışıyoruz?

  • Haksız rekabet ve ticari sır
  • İşten çıkarma ve rekabet yasağı
  • Veri sızıntısı ve yetkisiz erişim
  • Yazılım ve fikri mülkiyet uyuşmazlıkları
  • Muhasebe ve e-defter kayıtları
  • Sahte belge ve içerik değişikliği iddiaları
  • Fidye virüsü sonrası zarar tespiti
  • Boşanma dosyalarında dijital kayıtlar

İnceleme süreci

  • Dosyanın değerlendirilmesiHangi soruların cevaplanması gerektiğini birlikte netleştiriyoruz; teknik olarak cevaplanamayacak soruları baştan söylüyoruz.
  • Materyalin teslimiCihaz veya kayıtlar tutanakla teslim alınır; teslim anındaki durum fotoğraf ve seri numarasıyla kayda geçer.
  • İmaj alma ve doğrulamaYazma korumalı ortamda birebir imaj alınır, imajın ve kaynağın özet değerleri (hash) karşılaştırılır. İnceleme orijinal üzerinde değil, imaj üzerinde yapılır.
  • İncelemeSilinmiş veri taraması, zaman damgası analizi, kayıt defteri ve log incelemesi, anahtar kelime aramaları, dosya bütünlüğü kontrolü.
  • RaporlamaBulgular ekran görüntüleriyle, yöntem ve araç bilgisiyle birlikte yazılır; rapor basılı ve dijital olarak teslim edilir.

Raporda ne var?

Raporlarımız standart bir yapı izler: inceleme konusu ve talep eden, incelenen materyalin kimlik bilgileri (marka, model, seri numarası, kapasite), kullanılan donanım ve yazılımlar, imaj alma kaydı ve hash değerleri, uygulanan inceleme adımları, bulgular ve her bulgunun dayandığı kanıt, sonuç bölümü ve ekler.

Bulgular ekran görüntüleri ve dosya listeleriyle gösterilir; bir sonuca varılamadığı durumlarda bu da gerekçesiyle yazılır. Rapor, teknik bilgisi olmayan bir okuyucunun takip edebileceği dilde hazırlanır.

Uzman mütalaası giriş sayfası örneği
Rapor giriş sayfası örneği
Rapor ekinde yer alan bulgu örneği: dosya içeriğinde bulunan anahtar kelime ve kodlama bilgisi
Her bulgu, bulunduğu yer ve teknik ayrıntısıyla birlikte rapora işlenir.

Raporun bölümleri

Hazırladığımız mütalaalar aşağıdaki sekiz bölümden oluşur. Bu yapı rastgele değil: her bölüm, raporun karşı tarafça denetlenebilmesi için gereken bir bilgiyi taşır.

  • Kapak ve kimlikDosya numarası, mahkeme veya talep eden taraf, raporu hazırlayanın adı, unvanı ve uzmanlık alanı, tarih ve rapor numarası.
  • Talep ve kapsamHangi sorunun cevaplanmasının istendiği, kelimesi kelimesine. Kapsam dışı bırakılan konular da yazılır.
  • İnceleme konusu materyalHer cihazın marka, model, seri numarası ve kapasitesi; teslim tarihi, kimden alındığı, mühür ve ambalaj durumu. Delil zinciri burada başlar.
  • Yöntem ve araçlarİmajın hangi donanımla ve yazma korumalı olarak alındığı, kullanılan analiz yazılımları ve sürümleri.
  • Hash değerleriKaynağın ve imajın özet değerleri. İkisinin aynı olması, incelemenin orijinali değiştirmediğini gösterir.
  • BulgularNe bulunduğu, nerede bulunduğu ve nasıl bulunduğu; ekran görüntüleri, dosya yolları, zaman damgaları. Yorum bu bölüme karışmaz.
  • Değerlendirme ve sonuçBulguların teknik yorumu ve sorulan soruya cevap. Belirsizlik varsa belirsiz olduğu yazılır.
  • Ekler ve imzaHash listeleri, çıktılar, teslim tutanakları; raporu düzenleyen uzmanın ıslak imzası ve kaşesi.

Ceza dosyalarında bilgisayarlarda arama, kopyalama ve el koyma CMK 134. madde kapsamında yürütülür; hukuk yargılamasında taraf mütalaası HMK 293. maddeye dayanır. İncelememizi bu çerçeveyle uyumlu, belgelenebilir adımlarla yürütüyoruz.

Laboratuvar ve ekip

İnceleme, 19 yıldır veri kurtarma ve adli bilişim işi yapan ekibimiz tarafından, Şişli'deki kendi laboratuvarımızda yürütülür. Arızalı ya da fiziksel hasarlı cihazlar önce veri kurtarma tarafına alınır; okunamayan bir diskten inceleme yapılamayacağı için bu iki yetkinliğin aynı çatı altında olması süreci kısaltır.

Laboratuvarımızın yönetim sistemleri ISO 9001:2015, ISO/IEC 27001:2013, ISO 14001:2015 ve TS EN 15713:2009 kapsamında belgelidir. Dosya ve cihazlar erişimi sınırlı alanda tutulur.

Temiz hava kabininde disk üzerinde çalışma
Şişli'deki laboratuvarımız

Diğer rapor türleri

Bilgisayar Adli İnceleme Raporu
Tek bir cihaz veya sistem üzerinde yapılan teknik incelemenin raporlanması.
E-Defter Berat Silme Raporu
Siber saldırı, arıza veya veri kaybı sonrası e-Defter beratlarının silinmesi için durum tespit tutanağı.

Sık sorulan sorular

Bilirkişi raporu ile uzman mütalaası arasındaki fark nedir?

Bilirkişi, mahkeme veya savcılık tarafından atanır ve raporunu dosyaya sunar. Uzman mütalaası ise taraflardan birinin kendi talebiyle, konusunda uzman bir kişi veya kurumdan aldığı bilimsel görüştür ve HMK 293. madde uyarınca dosyaya delil olarak sunulabilir. Biz taraf talebiyle uzman mütalaası hazırlıyoruz.

Rapor ne kadar sürede hazır olur?

Mahkemece atanan bilirkişilerin yasal süresi üç aydır ve gerekçeyle bir kez uzatılabilir. Taraf talebiyle hazırladığımız mütalaalarda süre materyalin büyüklüğüne ve talep edilen inceleme kapsamına bağlıdır; tek bir cihaz için genellikle birkaç iş günü, çok cihazlı ve büyük hacimli dosyalarda daha uzun sürer. Teslim tarihini inceleme kapsamı netleştikten sonra yazılı olarak bildiriyoruz.

Hangi cihaz ve kaynaklar incelenebiliyor?

Bilgisayar ve dizüstü diskleri, sunucular, RAID dizileri, NAS cihazları, USB bellek ve hafıza kartları, DVR kayıt cihazları, muhasebe ve ticari yazılım veritabanları ile bulut yedekleri incelenebiliyor. Mobil cihaz (telefon ve tablet) incelemesi kapsamımız dışındadır.

İncelenecek cihazı nasıl teslim etmeliyim?

Cihazı laboratuvarımıza elden ya da kargoyla teslim edebilirsiniz; teslim tutanağı düzenlenir. Cihaz üzerinde işlem yapmamanız, açıp kapamamanız ve dosya kopyalamamanız önemlidir: her açılış disk üzerinde yeni kayıtlar oluşturur ve delil değerini zayıflatabilir.

Rapor mahkemede delil olarak kabul edilir mi?

Uzman mütalaası, HMK 293. madde kapsamında dosyaya sunulabilen bir delildir; takdiri mahkemeye aittir. Raporun ağırlığını, incelemenin yöntemiyle belgelenmesi belirler: birebir imaj alınması, imaj ve dosya özetlerinin (hash) rapora yazılması, delil zincirinin kayıt altında tutulması ve bulguların ekran görüntüleriyle gösterilmesi.

Silinmiş veriler rapora konu olabilir mi?

Evet. Silinen dosyalar, sohbet kayıtları, e-postalar ve kayıt defteri izleri çoğu durumda geri getirilebiliyor; getirilemediğinde bile silme işleminin ne zaman ve hangi yöntemle yapıldığına dair izler rapora yazılabiliyor. Bulgu yoksa bunu da açıkça belirtiyoruz.

Rapor örneği veya şablonu paylaşıyor musunuz?

Şablon yerine rapor yapımızın tamamını açıkça paylaşıyoruz: bu sayfadaki 'Raporun bölümleri' başlığında sekiz bölümün hepsini ve her birinin neden gerektiğini yazdık. Bir raporun ağırlığını şablonu değil yöntemi belirler; imajın nasıl alındığı, hash değerinin doğrulanması ve bulguların nasıl belgelendiği. İnternette dolaşan örneklerin çoğu da inşaat, tıp veya trafik gibi başka alanlara ait, bilişim incelemesine uymaz. Dosyanıza özel bir çalışma için bizimle görüşebilirsiniz.

Hash doğrulaması nedir, neden bu kadar önemli?

Hash, bir dosyanın veya diskin içeriğinden üretilen sabit uzunlukta bir özet değerdir; içerikte tek bir bit değişse özet tamamen değişir. Kaynağın ve alınan imajın özet değerleri aynıysa, incelenen kopyanın orijinalle birebir aynı olduğu ve inceleme sırasında değiştirilmediği gösterilebilir. Rapora yazılmamışsa bu güvence ortadan kalkar; bu yüzden hash değerlerini her mütalaaya yazıyoruz.

Gizlilik nasıl sağlanıyor?

Dosya ve cihazlar erişimi sınırlı alanda tutulur, inceleme kayıt altında yürütülür ve talep eden müvekkil veya vekillerle gizlilik sözleşmesi imzalanır. Çalışma bittiğinde imaj ve çalışma kopyaları, aksi yazılı olarak istenmedikçe güvenli biçimde silinir.

Ücret nasıl belirleniyor?

Ücret; incelenecek cihaz sayısı, veri hacmi, talep edilen soru sayısı ve teslim süresine göre belirlenir. Dosyayı gördükten sonra kapsamı yazılı olarak tanımlayıp sabit fiyat veriyoruz; kapsam değişmedikçe fiyat değişmez.

Ek rapor veya duruşmada açıklama mümkün mü?

Evet. Dosyaya yeni materyal girdiğinde veya ek soru yöneltildiğinde ek mütalaa hazırlanabilir; gerektiğinde mütalaayı düzenleyen uzman, teknik açıklama için duruşmaya katılabilir.

Dosyanızı değerlendirelim

Elinizdeki materyali ve cevaplanmasını istediğiniz soruları iletin; teknik olarak neyin mümkün olduğunu, ne kadar süreceğini ve maliyetini yazılı olarak bildirelim. Vekil olarak müvekkiliniz adına da başvurabilirsiniz.

Telefon: 0212 916 12 22  ·  E-posta: info@tekniknokta.com.tr  ·  İletişim formu

Büyükdere Caddesi, Tevfik Erdönmez Paşa Sokak, Emekli Subay Evleri Blok 15 D 1, Esentepe, Şişli İstanbul